Ήδη από 21 Μαρτίου 2026 και μέχρι 20 Απριλίου 2026 έχει τεθεί σε δημόσια ηλεκτρονική διαβούλευση το σχέδιο νόμου του Υπουργείου Δικαιοσύνης με τίτλο: «Αναμόρφωση του κληρονομικού δικαίου και συναφείς διατάξεις».

Με το παραπάνω σχέδιο νόμου προβλέπεται ένας νέος θεσμός στο κληρονομικό μας δίκαιο, αυτός της κληρονομικής σύμβασης αιτία θανάτου, ο οποίος ισχύει ήδη σε ορισμένα δικαιικά συστήματα της ηπειρωτικής Ευρώπης (civil law), όπως της Γερμανίας και της Αυστρίας.

Η κληρονομική σύμβαση αιτία θανάτου καταρτίζεται αποκλειστικά με συμβολαιογραφικό έγγραφο και με αυτοπρόσωπη παρουσία των συμβαλλομένων, με σκοπό την τακτοποίηση – διανομή της περιουσίας ενός ατόμου όσο βρίσκεται ακόμη εν ζωή και με αυτήν μπορεί το άτομο αυτό (μελλοντικός κληρονομούμενος) να εγκαταστήσει κληρονόμο, κληροδόχο ή καταπιστευματοδόχο, να συστήσει τρόπο ή να ορίσει το εφαρμοστέο δίκαιο στην κληρονομική διαδοχή.

Σε περίπτωση που ο μελλοντικός κληρονομούμενος θελήσει να ανακαλέσει τις παραπάνω διατάξεις, αυτό δεν μπορεί να γίνει μονομερώς, αλλά  θα πρέπει να συμπράξει και το αντισυμβαλλόμενο μέρος για την ανάκλησή τους, ωστόσο ανακαλούνται μονομερώς άλλες διατάξεις τελευταίας βούλησης που μπορεί να αποτελέσουν περιεχόμενο μια διαθήκης και περιλαμβάνονται στην κληρονομική σύμβαση αιτία θανάτου, εκτός από την εκούσια αναγνώριση τέκνου.

Εκείνος ο οποίος μνημονεύεται στην κληρονομική σύμβαση αιτία θανάτου ως κληρονόμος ή κληροδόχος δεν δεσμεύεται να αποδεχτεί την κληρονομιά ή την κληροδοσία αυτή αλλά έχει το δικαίωμα να την αποδεχτεί ή να την αποποιηθεί μετά την επαγωγή.

Μολονότι η κληρονομική σύμβαση αιτία θανάτου θεωρείται δεσμευτική, ωστόσο αυτό δεν σημαίνει ότι ρυθμίζων την περιουσία του εν ζωή (μελλοντικός κληρονομούμενος) δεν μπορεί να διαθέσει ελεύθερα την περιουσία του όσο ζει.

Το σχέδιο νόμου προβλέπει μια σειρά από μέτρα προστασίας – ένδικα βοηθήματα του αντισυμβαλλόμενου ή ωφελούμενου από την κατάρτιση της παραπάνω σύμβασης αιτία θανάτου, προκειμένου να περιορίσει τον κίνδυνο της ματαίωσης της εκπλήρωσης της σύμβασης και υπό τις ειδικές προϋποθέσεις που τίθενται, όπως για παράδειγμα την αγωγή διάρρηξης (που μπορεί να ασκηθεί μετά από την επαγωγή) η οποία ασκείται εντός σύντομης πάντως προθεσμίας βάσει του υφιστάμενου σχεδίου νόμου ή την υπαναχώρηση από την σύμβαση όταν η σύμβαση αυτή καταρτίζεται έναντι ανταλλάγματος εν ζωή, ιδίως στην περίπτωση που ο μελλοντικός κληρονομούμενος διαθέτει εν ζωή την περιουσία του αντίθετα προς τη κληρονομική σύμβαση αιτία θανάτου ή με τη συμπεριφορά του καθιστά ιδιαίτερα δυσχερή ή και αδύνατη την εκπλήρωση της αντιπαροχής του.